Bidden en de vierde dimensie

Morgen is het hemelvaart.  Ik houd van hemelvaart tot pinksteren een serie van drie preken over het thema ‘De ontdekking van de hemel’. Ik merk dat voor veel mensen de hemel een vreemde werkelijkheid op afstand is. De hemel is ‘daarboven’. Het is de plek waar God woont en waar mensen die sterven (hopelijk) naartoe gaan.

Vanuit het Bijbelse spreken over het koninkrijk is het denk ik mogelijk om een wat nabijere visie op de hemel te ontwikkelen. Daarbij helpt mij het beeld van de vierde dimensie. Jezus is op de dag van zijn hemelvaart niet naar een andere locatie gegaan, maar hij is tot zijn terugkomst op aarde de voor ons niet direct toegankelijke vierde dimensie binnen gegaan. Die vierde ruimtelijke dimensie is een dimensie die wij met ons lichamelijke ogen niet kunnen zien. Het is Gods dimensie van de geschapen werkelijkheid. Jezus heeft deze vierde dimensie zichtbaar gemaakt in zijn leven op aarde. Het koninkrijk dat Jezus verkondigde en belichaamde wordt daarom ook koninkrijk van de hemel genoemd. Leven in het koninkrijk is leven vanuit het contact dat we door de Geest biddend kunnen maken met Gods dimensie van de geschapen werkelijkheid.

Zo komt de hemel dus een stuk dichterbij. N.T. Wright gebruikt voor het koninkrijk van God graag de uitdrukking: de hemel begint de aarde te overlappen. En dat is het precies. Dé manier om in contact te komen en te blijven met deze vierde dimensie, Gods dimensie van de geschapen werkelijkheid die als koninkrijk van God tastbaar wordt op aarde, is het gebed. Bidden is de taal van het koninkrijk. Bidden is steeds het contact zoeken en houden met Gods dimensie van de werkelijkheid. Bidden is Gods werk gaan ervaren.

Niet voor niets is het precies dat wat de apostelen doen nadat Jezus de hemel is binnengegaan: ‘Vurig en eensgezind wijdden ze zich aan het gebed’ (Handelingen 1:14).

Jezus: leraar met leerlingen

In een eerdere post Leerlingen van het koninkrijk heb ik ervoor gepleit om het leerling van Jezus zijn als kern te zien van waar het in zowel traditionele, gevestigde kerken als in nieuwe, emerging kerken om zou moeten gaan.

Vandaag heb ik in dat kader een wat mij betreft belangrijke stap gezet door het houden van een preek over dit thema vanuit Matteüs 28:16-20. Ik heb in deze preek een omschrijving van leerling zijn aangereikt die (uiteraard) sterk is gekleurd door de benadering van Dallas Willard in zijn prachtige boek ‘The Divine Conspiracy. Rediscovering Our Hidden Life in God’.

Dit is de omschrijving: een leerling van Jezus ben je als je Jezus bewondert om zijn wijsheid en goedheid, als je ernaar verlangt om steeds in zijn nabijheid te zijn, om je door hem te laten leiden en helpen in alle aspecten van je dagelijkse leven, zodat je steeds meer wordt zoals hij.

Luister de preek (31 minuten): De leraar en zijn leerlingen.
Lees de preeksamenvatting: Bronwater.

Het gaat in de kerk dus om leerling zijn en leerlingen maken. Of om het met andere woorden te zeggen: het gaat om discipelschap als spirituele vorming in Christus. De Grote Opdracht uit Matteüs 28 kunnen we zeker lezen als een basistekst voor missionaire gementeopbouw, maar het lijkt me meer dan relevant om deze tekst ook als fundament te zien voor spirituele gemeenteopbouw. Daarin gaat het erom biddend te werken aan een cultuur en structuur van de gemeente waarin alles is gericht op het maken, vormen en toerusten van leerlingen.

Dallas Willard is in zijn boek scherp als het gaat om wat hij in de meeste kerken ontwikkeld ziet worden: een consumentistische manier van christen zijn. Hij maakt een helder onderscheid tussen consument-christenen (ze halen alleen wat in de kerk en zijn vaak zeer kritisch over of veeleisend betreffende het product dat hun geboden wordt) en leerling-christenen (lees weer de omschrijving die ik hierboven geef). Daarnaast kan er ook gesproken worden over farizeeër-christenen (voor hen staan de regels en geboden centraal, wat een vreugdeloze en wettische manier van kerk-zijn als resultaat heeft). Elk hebben ze hun eigen kenmerken en uitdagingen.

Er gaat niets boven Galilea

Aan het begin van het kerkelijk seizoen heb ik een preek gehouden over het begin van de Bergrede. De titel van de preek was: ‘Gezocht: leerlingen. De glorie van Christus als Leraar’.

Beluister de preek | Lees de preeksamenvatting

Pas de afgelopen maanden heb ik me verder verdiept in de Bergrede en de betekenis daarvan voor het leven in het koninkrijk van de hemel, met name door het lezen van Dallas Willards boek ‘The Divine Conspiracy. Rediscovering Our Hidden Life in Christ’. Deze week van Pasen ben ik weer extra intensief bezig met de thematiek van Jezus als leraar en ons zoekt om leerlingen van het koninkrijk te zijn (vooral hoofdstuk 8 van Willards boek spreekt me zeer aan: ‘On Being a Disciple, or Student, of Jesus’). De Paaspreek die ik vandaag hield ging er al over. We stonden stil bij de eerste woorden die Jezus na zijn opstanding sprak volgens het Matteüs-evangelie: “Wees niet bang. Ga mijn broeders vertellen dat ze naar Galilea moeten gaan, daar zullen ze mij zien” (Matteüs 28:10).

Beluister de preek: ‘Er gaat niets boven Galilea: Jezus en het nieuwe leven’

Een wat merkwaardige opdracht: wat moeten de leerlingen nu in het hoge Noorden (het Groningen) van Israël? Als we bedenken dat Galilea, en met name de berg daar waar Jezus onderricht gaf, onze aandacht opnieuw richt op de Bergrede, wordt duidelijk dat Jezus na zijn opstanding zegt: ‘Ga terug naar mijn onderwijs in de Bergrede waarin ik het Koninkrijksleven ontvouw! Het opstandingsleven, het nieuwe leven vind je in de woorden die ik in Galilea gesproken heb!’

Komende zondag hoop ik in twee preken verder bezig te zijn met deze thematiek. In de morgendienst zal het gaan over Matteüs 28:16-20. ’s Middags staan in een preek naar aanleiding van Zondag 7 (‘Wat is waar geloof?’) de woorden uit Matteüs 11:28-30 centraal.

Pasen: om nieuw te leven

Pasen staat voor mij vóór alles voor nieuw leven. Hét nieuwe leven. Dat is mijn statement op Pasen 2009: Ik geloof in Jezus. Ik geloof in het nieuwe leven. In deze foto die Paul Abspoel heeft aangeboden met de uitnodiging om er Paasgedachten aan te verbinden zie ik dat nieuwe leven in het licht op me afkomen. Of ook: ik zie het licht van het nieuwe leven als een wenkend perspectief.

Het lied dat me door gedachten speelt als het gaat om het nieuwe leven is Gezang 87 uit het Liedboek voor de Kerken. Vooral omdat daar in het spoor van Romeinen 6 zo fundamenteel onder woorden wordt gebracht dat we voor de zonde dood zijn: ‘Wat God heeft afgeschreven zal niet herleven.’

Wij willen God de ere geven
en maken zijn genade groot;
want wij zijn voor de zonde dood
en wat God zelf heeft afgeschreven
zal niet herleven.

Wij zijn met onze Heer verbonden
en door de doop Hem toegewijd.
Wij gingen midden in de tijd
in Christus dood voor onze zonde
geheel te gronde.

De mensheid der verloren tijden
deed Christus sterven aan zijn kruis,
opdat Hij uit het slavenhuis,
als nieuwe mensen, zijn bevrijden
zou uitgeleiden.

Al onze boosheid en ellende
ging met de Heer ter rust in ‘t graf.
Wij zijn ontslagen van de straf
en God wil zich weer tot ons wenden
als zijn gekenden.

Zoals de Christus is verrezen
door ’s Vaders heerlijke overmacht,
zo zijn ook wij aan ‘t licht gebracht
om nieuw te leven, zonder vrezen,
nu en na dezen.

De kruiswoorden van Jezus en het koninkrijk van God (7)

Vader, in uw handen leg ik mijn geest.
(Lucas 23:46)

Jezus’ woorden getuigen van totale overgave. Hij leerde die in de Psalmen. Aan ons de uitnodiging het ook te leren, al luisterend naar Psalm 31.

Bij u, HEER, schuil ik,
maak mij nooit te schande.
Bevrijd mij en doe mij recht,
hoor mij,
haast u mij te helpen,
wees voor mij een rots, een toevlucht,
een vesting die mij redding biedt.

U bent mijn rots, mijn vesting,
u zult mijn gids zijn, mij leiden, tot eer van uw naam.

In uw hand leg ik mijn leven,
HEER, trouwe God, u verlost mij.
Wie armzalige goden vereren – ik haat ze,
ík vertrouw op de HEER.

Ik vertrouw op u, HEER,
ik zeg: U bent mijn God,
in uw hand liggen mijn lot en mijn leven, bevrijd mij
uit de greep van mijn vijanden en vervolgers.
Laat het licht van uw gelaat over mij schijnen,
toon uw trouw en red uw dienaar.

De kruiswoorden van Jezus en het koninkrijk van God (6)

Het is volbracht.
(Johannes 19:30)

beluister deze overdenking (8′48″)

Laten we het ons voorstellen. Het is donker. Jezus hangt aan het kruis. De andere twee gekruisigden vlakbij hem kreunen van de pijn. Het gespot en het gevloek is gestopt. Misschien wordt er gehuild. Misschien wordt er gefluisterd. Misschien is het helemaal stil.

En dan haalt Jezus diep adem. Hij duwt zijn vastgespijkerde voeten tegen het kruishout aan. Hij roept het uit: Het is volbracht!

In de taal die Jezus spreekt is het maar één woord. Het ís ook een moment waarop een mens ook niet echt meer dan één woord kan zeggen. Maar het klinkt krachtig. Jezus heeft net wat gedronken. En met het laatste restje kracht in zijn lichaam roept hij het uit. VOLBRACHT! Het is geen diepe zucht. Het is geen zachte fluisterstem. Het is geen zakelijke constatering. Het is een proclamatie. Het is een overwinningskreet. Jezus proclameert de overwinning! VOLBRACHT!

Maar wát is volbracht?

En nu moeten we oppassen. Oppassen dat we het niet te smal maken. Dat gevaar lopen we wel een beetje in zo’n stille week. Dat we stil staan bij onze zonde die Jezus voor ons wilde dragen. Dat onze beleving alleen maar gekleurd wordt door deze diepe woorden uit Jesaja 53:

Om onze zonden werd hij doorboord,
om onze wandaden gebroken.

En dan trek je al snel de conclusie: ‘Het is volbracht wil zeggen: voor onze zonden is nu betaald.’ Nu is er geen haar op mijn hoofd die eraan denkt om te zeggen dat dat niet waar zou zijn. Jezus sterft aan het kruis om onze straf te dragen. Jezus is het lam dat de zonden van de wereld wegdraagt. Jezus is verlaten aan het kruis opdat wij nooit meer verlaten zouden worden. Maar er is meer! Het is grootser. Het is wijder.

Internetmonnik: spiritualiteit en Jezus

In de vorige post heb ik hem al genoemd. En hier zie je nu ook zijn foto. Want ik wil nog wat extra de aandacht vestigen op de meer dan boeiende blogger van de andere kant van de oceaan: Michael Spencer, internetmonk. Enkele weken geleden haalde hij de Nederlandse pers (Nederlands Dagblad en Reformatorische Dagblad): Ineenstorting evangelicalisme VS voorspeld en “Evangelicale beweging staat op instorten”.

Zelf noemde ik hem even (tussen haakjes) in mijn toespraak tijdens het symposium ‘Pionieren voor het koninkrijk’, toen ik het had over Jesus shaped spirituality. Ik denk dat we in Michael Spencer te maken hebben met een meer dan boeiende en interessante gesprekspartner in het gesprek rond emerging church.

Spencer is voor zover ik kan zien geen vertegenwoordiger van de emerging beweging. Het trefwoord emerging komt op zijn weblog nauwelijks voor. Alleen dit citaat kon ik vinden:

I believe the emerging church will largely vanish from the evangelical landscape, becoming part of the small segment of progressive mainline Protestants that remain true to the liberal vision. I expect to continue hearing emerging leaders, seeing emerging conferences and receiving emerging books. I don’t believe this movement, however, is going to have much influence at all within future evangelicalism.

Hoewel hij zichzelf dus zeker niet emerging zal noemen (maar dat doet Tom Wright ook niet), is zijn stem het meer dan waard om gehoord te worden in de Nederlandse discussie rond emerging church. Speciaal ook – in lijn met wat ik donderdag 2 april in Delfshaven vooral heb willen beweren - omdat hij buitengewoon boeiende dingen zegt over Jesus shaped spirituality en discipelschap.

Aan deze thematiek wijdt Spencer (sinds 16 mei 2008) een aparte weblog: jesusshaped.wordpress.com. Hij begint daar met het geven van een werkdefinitie:

Jesus Shaped Spirituality is the discipleship, character change and community that are produced by following Jesus as he was revealed in his historical, fully human incarnation, as recorded in the New Testament, especially the four canonical Gospels.

In shorthand, Jesus Shaped Spirituality stands on the corner between the study of Jesus – especially the historical Jesus – and the formation of discipleship on every level.

Spencer citeert vervolgens zes bijbelteksten die hij blijkbaar als funderend ziet voor de Jesus shaped spirituality waaraan hij woorden wil gaan geven:

1 Petrus 2:21 | Dat is uw roeping; ook Christus heeft geleden, om uwentwil, en u daarmee een voorbeeld gegeven. Treed dus in zijn voetsporen.

Markus 1:17 | Jezus zei tegen hen: ‘Kom, volg mij! Ik zal van jullie vissers van mensen maken.’

Filippenzen 3:10 | Ik wil Christus kennen en de kracht van zijn opstanding ervaren, ik wil delen in zijn lijden en aan hem gelijk worden in zijn dood.

2 Korintiërs 3:18 | Wij allen die met onbedekt gezicht de luister van de Heer aanschouwen, zullen meer en meer door de Geest van de Heer naar de luister van dat beeld worden veranderd.

Johannes 15:1-5 | ‘Ik ben de ware wijnstok en mijn Vader is de wijnbouwer. Iedere rank aan mij die geen vrucht draagt snijdt hij weg, en iedere rank die wel vrucht draagt snoeit hij bij, opdat hij meer vruchten draagt. Jullie zijn al rein door alles wat ik tegen jullie gezegd heb. Blijf in mij, dan blijf ik in jullie. Een rank die niet aan de wijnstok blijft, kan uit zichzelf geen vrucht dragen. Zo kunnen jullie geen vrucht dragen als jullie niet in mij blijven. Ik ben de wijnstok en jullie zijn de ranken. Als iemand in mij blijft en ik in hem, zal hij veel vrucht dragen. Maar zonder mij kun je niets doen.

Matteüs 28:19-20 | Ga dus op weg en maak alle volken tot mijn leerlingen, door hen te dopen in de naam van de Vader en de Zoon en de heilige Geest, 20 en hun te leren dat ze zich moeten houden aan alles wat ik jullie opgedragen heb. En houd dit voor ogen: ik ben met jullie, alle dagen, tot aan de voltooiing van deze wereld.’

Lees hier het vervolg.

In de rechterbalk van Spencer’s weblog staat een citaat van Mark Labberton dat het overwegen waard is:

Our central lie is in the discrepancy between the language of worship and the actions of worship.

We confess “Jesus is Lord” but only submit to the part of Christ’s authority that fits our grand personal designs, doesn’t cause pain, doesn’t disrupt the American dream, doesn’t draw us across ethnic and racial divisions, doesn’t add the pressure of too much guilt, doesn’t mean forgiving as we have been forgiven, doesn’t ask for more than a check to show compassion.

We “sing psalms and hymns and spiritual songs” expressing our desire to know Jesus, but the Jesus we want to know is the sanitized Jesus that looks a lot like us when we think we are at our best. Despite God’s Word to the contrary, we think we can say that we love God and yet hate our neighbor, neglect the widow, forget the orphan, fail to visit the prisoner, ignore the oppressed. Its the sign of disordered love.

When we do this, our worship becomes a lie to God.

De kruiswoorden van Jezus en het koninkrijk van God (5)

Ik heb dorst.
(Johannes 19:28)

Jezus is stervende. Hij lijdt intens. Zijn pijn is ondraaglijk. Hij schreeuwt het uit: ‘Ik heb dorst’. Het is een fysiek dorst die gelest kan worden met wat water of wat wijn.

Maar deze woorden van Jezus raken ook een geestelijke dorst, zoals bijvoorbeeld verwoord in Psalm 63:

God, u bent mijn God, u zoek ik,
naar u smacht mijn ziel,
naar u hunkert mijn lichaam
in een dor en dorstig land, zonder water.

De fysieke dorst van Jezus is het topje van de ijsberg van zijn geestelijke dorst naar verbondenheid met zijn God en Vader.

Zo raken deze woorden ook onze dorst: ons intense verlangen om God te kennen, te ontmoeten, te beminnen. Leven in het koninkrijk is: altijd meer willen. Meer van God. Meer van Jezus. Meer van de Geest. Meer genade. Meer liefde. Meer kracht.

En deze woorden van Jezus gaan meeklinken als we kijken naar de gekruisigde (Joh. 7:37-38):

Laat wie dorst heeft bij mij komen en drinken!
‘Rivieren van levend water zullen stromen
uit het hart van wie in mij gelooft.’

Leven in het koninkrijk is een diep verlangen naar de krachtige en liefdevolle aanwezigheid van Jezus als de enige die ons geestelijke dorst kan lessen.

De kruiswoorden van Jezus en het koninkrijk van God (4)

Mijn God, mijn God, waarom hebt u mij verlaten?
(Matteüs 27:46)

Deze schreeuw van Jezus aan het kruis komt heel diep binnen. Het is een uiting van de diepe stervensnood van onze Heer. Tegelijk geeft het woorden aan wat vele mensen ervaren in hun leven. Want er is heel veel diepe nood en intense eenzaamheid. Tallozen maken dingen mee in hun leven die ze onmogelijk kunnen verbinden met de aanwezigheid van een God die er voor je is.

‘Mijn God, mijn God!’ Deze dubbele uitroep versterkt ook de kracht van deze woorden. Jezus had ze al geleerd van zijn voorvader David. Hij had ze gevonden in de Psalmen. Wist hij al langer dat hij deze woorden zou gebruiken om het uit te schreeuwen aan het kruis? Psalm 22:

Mijn God, mijn God,
waarom hebt u mij verlaten?
U blijft ver weg en redt mij niet,
ook al schreeuw ik het uit.
‘Mijn God!’ roep ik
overdag, en u antwoordt niet,
’s nachts, en ik vind geen rust.

Ook David, de man naar Gods hart, kende de intense ervaring van Godverlatenheid. De Zoon van David volgt hem daarin, maar geeft er ook een grenzeloze verdieping aan. Want Jezus, de koning van de Joden, hangt tussen hemel en aarde in een niemandsland. De aarde heeft hem weggekruisigd. De hemel is gesloten. Onvergelijkbare verlatenheid.

Want hoe herkenbaar het is, toch is het ook anders. Als wij het gevoel hebben dat we door God verlaten zijn, dan is dat gevoel wel echt, maar de realiteit is anders: God is bij ons, hoe dan ook, desnoods in verborgenheid. Maar Jezus was echt verlaten. God was er niet voor hem. De poorten van het koninkrijk waren voor hem gesloten.

Hij liet zich boeien,
om ons vrijuit te laten gaan.
Hij is met smaad overladen,
zodat wij nooit meer te schande worden.
Hij werd onschuldig ter dood veroordeeld,
zodat wij voor Gods rechterstoel worden vrijgesproken.
Hij heeft zijn lichaam aan het kruis laten spijkeren
om de aanklacht tegen ons weg te doen door haar aan het kruis te nagelen.
Hij heeft de vloek die op ons lag op zich genomen
om ons met zijn zegen te vervullen.
Hij heeft zich aan het kruishout tot in de allerdiepste angst van de hel laten verstoten,
opdat wij door God aangenomen en nooit meer door hem verlaten worden.

‘Mijn God, mijn God, waarom hebt u mij verlaten?’

Opdat wij
nooit meer
door God
verlaten worden…

Dat is de zegen van het koninkrijk dat open is gegaan omdat het voor Jezus aan het kruis gesloten was.

Leerlingen van het koninkrijk

Op mijn bijdrage Het koninkrijk is nabij reageerde emerger Rick Jansen van Villa Klarendal in Arnhem. Ik geef iets uit zijn reactie hier door:

Persoonlijke pijn en ervaringen moeten worden verwerkt, maar mogen geen basis zijn voor de manier waarop emerging church bekend gaat worden. Dat heb ik de anderen in de beweging voorgehouden. Volwassen worden betekent dat we de pijn verwerken en degene die ons die pijn heeft toegedaan de broeder- en zusterhand toesteken. Dat we ook de hand in eigen boezem steken en ons afvragen of wij het allemaal wel zo goed doen. En samen op weg gaan binnen onze samenleving.

Hiermee geeft Rick op prachtige wijze woorden aan wat ik bedoelde te zeggen met de slotzin van mijn toespraak afgelopen donderdag in de Pelgrimvaderskerk:

Laten we – samen – Jezus zoeken.

Het zou ons allemaal helpen als we in heel dit proces van zoeken, vinden, debatteren, discussiëren, doen, dromen, klagen, juichen, huilen en lachen onze identiteit ontleenden aan dat koninkrijk van Jezus waar we allemaal warm van worden en warm voor lopen.

Participeren in dat koninkrijk betekent: leerling willen zijn. Zodra we dat in de praktijk brengen zullen we merken dat grenzen vervagen en tegenstellingen verbleken. Want er is geen enkele plek in deze wereld en geen enkele plek binnen of buiten de kerk en geen enkele weblog of website waar je dat niet in de praktijk kunt brengen: leerling van het koninkrijk zijn.

Vandaag lees ik de laatste bladzijden van het boek ‘The Divine Conspiracy. Rediscovering Our Hidden Life in God’  van Dallas Willard waarnaar ik ook afgelopen donderdag verwees. Toen ging het me er om duidelijk te maken dat al onze inspanningen buiten of binnen de gevestigde kerken erop gericht moeten zijn om leerlingen te maken. Nu zou ik dat nog wat willen aanscherpen of verdiepen: het gaat er allereerst om dat we zelf leerlingen willen zijn.

In het boek van Willard heb ik met name genoten van hoofdstuk 8 ‘On Being a Disciple, or Student, of Jesus’. Na een paragraaf over ‘Who is Our Teacher’ volgen er drie paragrafen over de discipel, de leerling:

How to Be a Disciple?
How to Become a Disciple?
Helping Others Find Their Way into Discipleship

Willard schrijft scherpe dingen over het gebrek aan discipelschap in de kerk:

Nondiscipleship is the elephant in the church. It is not the much discussed moral failures, financial abuses, or the amazing general similarity between Christians and non-Christians. These are only effects of the underlying problem. The fundamental negative reality among Christian believers now is their failure to be constantly learning how to live their lives in The Kingdom Among Us. And it is an accepted reality. The division of professing Christians into those for whom it is a matter of whole-life devotion to God and those who maintain a consumer, or client, relationship to the church has now been an accepted reality for over fifteen hundred years (p. 301).

Waar gaat het in discipelschap om?

As a disciple of Jesus I am with him, by choice and by grace, learning from him how to live in the kingdom of God. This is the crucial idea. That means, how to live within the range of God’s effective will, his life flowing through mine. Another important way of putting this is to say that I am learning from Jesus to live my life as he would live my life if he were I. I am not necessarily learning to do everything he did, but I am learning how to do everything I do in the manner that he did all that he did.

Als we in het spoor van Boele Ytsma’s tweede spontaniteit in verbondenheid verder gaan, dan hoop ik dat dat een beweging zal zijn van mensen binnen en buiten de kerken, en op de grenzen tussen binnen en buiten, die er voor kiezen om in alle opzichten eerst zelf leerlingen van het koninkrijk te zijn, en om van daaruit leerlingen te maken, overeenkomstig de opdracht van Jezus:

Ga dus op weg en maak alle volken tot mijn leerlingen, door hen te dopen in de naam van de Vader en de Zoon en de heilige Geest, en hun te leren dat ze zich moeten houden aan alles wat ik jullie opgedragen heb (Matteüs 28:19-20)